هویت ملی؛ پیوند حاکمیت الهی و اراده مردم

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، همایش علمی و تخصصی «جایگاه ایران در جهان چندقطبی؛ آینده امیدبخش ایران در پیوند رهبر، نیروهای سیاسی و مردم» ۲۲ تیرماه ۱۴۰۵ با حضور نخبگان علوم اجتماعی و پژوهشگران، در تالار امیرکبیر دانشگاه تهران برگزار شد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر مصطفی رستمی، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها،دراین نشست با اشاره به افول نظام تک‌قطبی گفت: جهان در آستانه ورود به یک نظم چندقطبی جدید قرار دارد و در این دوران حساس، موقعیت ژئوپلیتیک و تمدنی ایران ایجاب می‌کند که پیوند میان سه رکن اصلی جامعه یعنی «رهبری»، «نیروهای نخبگانی و سیاسی» و «توده مردم» تقویت شود. به باور وی، مواجهه هوشمندانه با فرصت‌های جهانی، در گرو بازسازی سرمایه اجتماعی و انسجام داخلی است.

هویت ملی؛ پیوند حاکمیت الهی و اراده مردم

دکتر حمید پارسانیا، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران، هویت و وحدت ملی ایران را پدیده‌ای تداوم‌یافته در بستر تاریخ دانست. وی با تبیین ابعاد معرفت‌شناختی این هویت، خاطرنشان کرد که کثرت‌های قومی و فرهنگی در ایران همواره در قالب یک «وحدت توحیدی» سامان یافته‌اند.

دکتر ابراهیم فیاض، دانشیار مردم‌شناسی دانشگاه تهران، با نگاهی انتقادی به ساختار نهاد علم، بر ضرورت بازگشت دانشگاه‌ها به وظایف اصلی خود تأکید کرد. وی با نقد مفهوم غربی «توسعه» آن را مقوله‌ای جنگ‌طلبانه دانست، افزود: «ما باید به دنبال آبادی و عمران باشیم که ریشه در صلح، ایمان و فطرت دارد؛ چرا که انقلاب اسلامی یک حرکت تمدنی است که مسیر جدیدی را بر پایه امید فطری پیش روی بشریت قرار داده است».

عقلانیت ایرانی و تلاقی با مکتب تشیع

دکتر یحیی بوذری‌نژاد، استاد علوم اجتماعی اسلامی، در ادامه به بررسی عقلانیت تمدن‌های مختلف پرداخت. وی با تمایز قائل شدن میان عقلانیت یونانی، عربی و مدرن غربی، عقلانیت تمدن ایرانی را به عنوان «عالم واسطه» میان عقل محض و حس توصیف کرد. وی تصریح کرد که این عقلانیت با ورود حضرت علی (ع) به کوفه و آمیختگی با مکتب تفسیری عبدالله بن مسعود، به شکل‌گیری «تشیع عقلی و فلسفی» انجامید که توسط بزرگانی چون سهروردی و خواجه نصیرالدین طوسی صیانت و احیا شد.

جمهوریت خداباور و ضرورت احیای فضیلت سیاسی

در ادامه بحث، دکتر اسلامی با تبیین اصول اول و ۵۶ قانون اساسی، این سند را میثاق ملی و تجلی پیوند میان حاکمیت الهی و حاکمیت مردمی دانست. وی با نقد رویکردهای حذفی برخی جریان‌ها در حاشیه قرار دادن «جمهوریت»، هشدار داد که زوال فضیلت سیاسی و ترجیح منافع شخصی بر مصالح عمومی، جامعه را به سمت انفعال و ناامیدی سوق می‌دهد. وی تأکید کرد که احیای نظام تمدنی ایران، در گرو بازگشت به ارکان اصیل «جمهوریت خداباور» و تکیه بر اراده آزاد ملت است.

روایت زیست‌بوم‌گرایی؛ الگوی پویای پیوند زمین و آسمان

دکتر میثم مهدیار، استادیار مطالعات فرهنگی دانشگاه علامه طباطبایی، با نقد روایت‌های سنتی (چپ‌گرایانه، باستان‌گرایانه و استبدادی)، بر اهمیت «روایت زیست‌بوم‌گرایی ایرانی» تأکید کرد. وی با استناد به آرای دکتر مرتضی فرهادی، نشان داد که چگونه اقلیم نیمه‌خشک ایران و نهادهای مذهبی-اجتماعی (مانند هیأت‌ها)، الگویی پویا برای پیوند پایدار میان مادی و قدسی (زمین و آسمان) ایجاد کرده‌اند.

آینده در گرو انسجام تمدنی

همایش در نهایت به این نتیجه رسید که تداوم تاریخی و بقای تمدنی ایران ریشه در یک عقلانیت مستقل و هویت توحیدی دارد. شرکت‌کنندگان بر این باور بودند که در ساختار چندقطبی جدید، آینده امیدبخش ایران اسلامی تنها از طریق تقویت پیوند مستمر میان رهبری، نخبگان و توده‌های مردم حول محور حکمت، ایمان و عدالت اجتماعی محقق خواهد شد.