تولید نشای پیوندی، گامی مؤثر در کاهش وابستگی کشور به واردات

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، دکتر ابراهیم زاده موسوی گفت: مأموریت اصلی ما از ابتدای تأسیس تاکنون، حرکت در مسیر امنیت غذایی و زیستی ایران بوده است؛ مأموریتی که امروز از آموزش و تولید دانش فراتر رفته و به تجاری‌سازی، سیاست‌گذاری و تأثیرگذاری مستقیم بر معیشت مردم رسیده است.

وی افزود: دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران که در سال ۱۲۷۹ هجری شمسی تأسیس شده، قدیمی‌ترین نهاد آموزش عالی کشاورزی کشور به شمار می‌رود. این دانشکدگان از ابتدا با مأموریت انتقال دانش نوین کشاورزی به کشور شکل گرفت و به‌تدریج مأموریت آن به تولید، توسعه و کاربرد دانش در تمامی حوزه‌های کشاورزی، منابع طبیعی و محیط‌زیست گسترش یافت.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، در یک جمع‌بندی کلان مأموریت این مجموعه را «حرکت در جهت امنیت غذایی و زیستی کشور» دانست؛ امنیتی که پایه‌های آن بر منابع زیستی همچون آب، خاک و پوشش گیاهی استوار است.

دکتر ابراهیم زاده موسوی با اشاره به اینکه آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص و توانمند، نخستین وظیفه دانشکدگان است، افزود: «نیرویی که بتواند معضلات پیچیده کشور در حوزه کشاورزی، منابع طبیعی و محیط‌زیست را حل کند. در گام بعد، تولید دانش و پژوهش‌های مسئله‌محور برای ارتقای سطح علمی کشور و سپس توسعه فناوری‌های مرتبط، در دستور کار قرار دارد. این مسیر در دانشگاه تهران به تولید مقاله و کتاب محدود نشده است. «ما یک گام جلوتر رفتیم؛ از تولید دانش به تولید الگو، و از الگو به تجاری‌سازی و ورود به بازار رسیدیم.

از آزمایشگاه تا بازار؛ تجربه دانشگاه نسل چهارم

وی با بیان اینکه دانشکدگان کشاورزی دانشگاه تهران با عبور از مدل سنتی دانشگاه نسل دوم، عملاً وارد الگوی دانشگاه نسل چهارم شده است، گفت: «الگویی که در آن، دانش به محصول، ثروت و تأثیر اجتماعی تبدیل می‌شود. در همین راستا، حدود یک سال است که «دهکده نوآوری» در این دانشکدگان راه‌اندازی شده؛ فضایی که دستاورد‌های آزمایشگاهی در مقیاس نیمه‌صنعتی و صنعتی نمونه‌سازی شده و با مشارکت بخش خصوصی به مرحله تجاری‌سازی می‌رسند».

بذر، نشا و نهاده؛ پاسخ به وابستگی‌های راهبردی

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران اظهار کرد: «یکی از حوزه‌های تمرکز دانشکدگان، کاهش وابستگی کشور به نهاده‌های راهبردی کشاورزی است؛ از بذر‌های هیبرید سبزی و صیفی گرفته تا نشا‌های پیوندی. در حال حاضر، بخش عمده نیاز کشور به نشای پیوندی وارداتی است، در حالی که ظرفیت نیاز کشور حدود دو میلیارد قطعه برآورد می‌شود. دانشکدگان با همکاری بخش خصوصی، تولید نشای پیوندی را در مقیاس نیمه‌صنعتی آغاز کرده و اکنون این فناوری آماده توسعه در مقیاس ملی است».

تجربه موفق سیستان و بلوچستان؛ کشاورزی دانش‌بنیان در اقلیم‌های بحرانی

وی با اشاره به اجرای پایلوت‌های موفق در مناطق بحرانی کشور گفت: «در سیستان و بلوچستان، در شرایطی با خاک شور، آب شور و ماسه‌های روان، نشای پیوندی را آزمایش کردیم و نتیجه گرفتیم. امروز کشاورزانی در همان منطقه محصولاتی تولید می‌کنند که به کشور‌های اروپایی صادر می‌شود؛ آن هم با مصرف آب کمتر و ایجاد اشتغال محلی. این نمونه‌ای روشن از نقش دانشگاه در حل هم‌زمان مسئله معیشت، محیط‌زیست و امنیت غذایی است».

دکتر ابراهیم زاده موسوی بیان کرد: «نهاده فقط خوراک دام یا کود و سم نیست، بلکه هر «ورودی زنجیره ارزش کشاورزی» را شامل می‌شود؛ از افزودنی‌ها، پایدارکننده‌ها و ترکیبات پروتئینی تا مواد اولیه دارویی و مکمل‌های ورزشی. در این حوزه نیز چندین شرکت دانش‌بنیان از دل گروه‌های علمی دانشکدگان شکل گرفته که با همکاری نهاد‌هایی همچون ارتش و صنایع مختلف، روی تولید پروتئین‌های گیاهی، پپتید‌های فعال و احیای ضایعات کشاورزی کار می‌کنند. یکی از ضعف‌های اساسی کشور، نگاه جزیره‌ای به کشاورزی است. کشاورزی یک زنجیره و یک اکوسیستم است؛ از نهاده و تولید ماده خام تا فرآوری، تجارت، اقتصاد و مصرف».

وی با اشاره به آمار‌های جهانی گفت: «میانگین ارزش‌آفرینی هر تن محصول کشاورزی در دنیا حدود ۲۰۰۰ دلار است، در حالی که سهم ماده خام از این رقم کمتر از نیمی از آن است و بخش عمده ارزش، در فرآوری، تجارت و اقتصاد شکل می‌گیرد؛ حوزه‌هایی که در کشور کمتر به آنها توجه شده است».

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با نگاهی آینده‌پژوهانه تأکید کرد: «آینده جهان بدون زیست‌توده (Biomass) قابل تصور نیست. منابع فسیلی و معدنی محدودند، اما زیست‌توده تنها منبع تجدیدپذیر برای تأمین انرژی، مواد اولیه صنایع، دارو و حتی مصالح ساختمانی در آینده خواهد بود. از این رو، تربیت نیروی انسانی متخصص برای بهره‌برداری فناورانه از بایومس و ضایعات کشاورزی، یکی از مأموریت‌های راهبردی دانشکدگان در دهه‌های آینده است».

کشاورزی هوشمند و داده‌محور؛ از ماهواره تا خاک

دکتر ابراهیم‌زاده موسوی از راه‌اندازی سامانه هوشمند پایش کشاورزی کشور خبر داد و افزود: «سامانه‌ای مبتنی بر داده‌های ماهواره‌ای، هوش مصنوعی، تحلیل خاک و مدیریت آب که برای پایش سطح زیر کشت، الگوی کشت و مصرف واقعی آب طراحی شده است. نتایج پایلوت این سامانه در برخی استان‌ها نشان داده که سطح زیر کشت واقعی در مواردی تا نصف آمار‌های رسمی کمتر بوده است؛ موضوعی که اهمیت داده‌محوری در سیاست‌گذاری کشاورزی را دوچندان می‌کند».

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، یکی از دلایل افت اقبال به رشته‌های کشاورزی را توسعه کمّی بی‌برنامه دانشگاه‌ها دانست و گفت: «در حالی که کشور در ابتدا تنها چند دانشکده کشاورزی داشت، اما امروز تعداد آنها به ده‌ها دانشکده رسیده، بدون آنکه متناسب با نیاز کشور برنامه‌ریزی شده باشد. نبود راهبرد ملی روشن در حوزه امنیت غذایی و نادیده گرفتن زنجیره کامل ارزش در امنیت غذایی، موجب تضعیف جایگاه اجتماعی و اقتصادی رشته‌های کشاورزی شده است».

دانشگاه تهران؛ پیشرو در الگوی جدید

وی با اشاره به اینکه دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران امروز تلاش می‌کند با تکمیل زنجیره «دانش تا ثروت»، الگویی جدید برای دانشگاه‌های کشور ارائه دهد، افزود: «الگویی که در آن آموزش، پژوهش، فناوری، تجاری‌سازی، سیاست‌گذاری و زیرساخت، در یک چرخه پایدار به هم متصل‌اند. در همین راستا، بیش از چهل هزار میلیارد ریال سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در زیرساخت‌های دانشکدگان در حال انجام است و پروژه‌های بزرگی همچون کارخانه گیاهی، دهکده نوآوری و دهکده ورزشی در حال اجراست؛ پروژه‌هایی که قرار است تا دهه‌ها به نسل‌های آینده خدمت کنند».