سند اجرایی توسعه استان با ۱۳ بسته اقدام عملیاتی ابلاغ شد

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما؛ آقایان مهرداد عرب‌اول رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان سیستان و بلوچستان و عیسی ابراهیم‌زاده استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای دانشگاه سیستان و بلوچستان در برنامه گفتگوی ویژه خبری و رحمدل بامری نماینده مردم ایرانشهر در مجلس شورای اسلامی هم در ارتباط تلفنی با این برنامه به موضوع ابلاغ سند توسعه سیستان و بلوچستان پرداختند.

مقدمه: یکی از بزرگترین و پهناورترین استان‌های کشورمان استان سیستان و بلوچستان است، همچنین به لحاظ جمعیتی هم، سه و خرده‌ای میلیون نفر جمعیت دارد، به همین جهت هم استان بزرگ و پرجمعیتی است، اما به لحاظ شاخص‌های اقتصادی، خیلی شاخص‌های اقتصادی مطلوبی در استان نداریم. اگر بخواهیم مهمترین آنها را باهم مرور کنیم؛ در شاخص بیکاری استان سیستان و بلوچستان جزو پنج استان با بیشترین نرخ بیکاری در سراسر کشور است. بخواهیم در شاخص تورم نگاه کنیم؛ جزو استان‌هایی است که بالاترین شاخص تورم را به خود اختصاص می‌دهد و بخواهیم در حوزه مشارکت اقتصادی هم نگاه کنیم، همین چالش و ماجرا را داریم که نرخ پایینی دارد. همه اینها نشان می‌دهد علیرغم همه ظرفیت‌هایی که در استان وجود دارد، از این جهت که موقعیت ژئوپلتیکی خیلی خوبی دارد، مرز خیلی زیادی دارد؛ بیش از هزار و ۲۰۰ کیلومتر مرز دارد و تنها بندر اقیانوسی کشور که بندر چابهار است در استان سیستان و بلوچستان است؛ یعنی به لحاظ ظرفیتی، استان چیزی کم ندارد، اما به لحاظ استفاده از این ظرفیت‌ها، جای کار خیلی زیادی وجود دارد. این استان به ظرفیت قابل توجهی دارد؛ از معدنی، کشاورزی و موضوعات مهم کریدوری و ترانزیتی و همین‌طور اقیانوسی و بندری که مجموعه‌ای از امکانات در داخل استان است، اما می‌خواهیم ببینیم که چرا از این ظرفیت آن طور که باید و شاید استفاده نشده است.

سؤال: دقیق‌تر استان را به لحاظ ظرفیتی بررسی کنیم و ظرفیت‌ها را دیدیم، به لحاظ چالشی که از این ظرفیت‌ها استفاده نشده، باهم مرور کنیم. شما چالش‌هایی که در استان احصاء کردید، معطوف به چه نکاتی است و مهمترین یا بزرگترین مشکلاتی که پیش‌روی استان سیستان و بلوچستان است چه چیز‌هایی است؟

عرب‌اول: خوشبختانه در استان سیستان و بلوچستان طی سال‌های متمادی ما مطالعات و اسناد بالادستی بسیار خوبی را داشتیم که همه این اسناد در عالی‌ترین مراجع کشور مصوب شدند و جهت اجرا به دستگاه‌های اجرایی مختلف ابلاغ شدند. مثلاً از مهمترین مطالعاتی که در استان سیستان و بلوچستان شکل گرفت و سال ۱۳۹۹ سند آمایش استانی سیستان و بلوچستان بود که در شورای عالی آمایش به تصویب رسید. سند توسعه سواحل مکران هم در سال ۱۳۹۹ مصوب شد و جهت اجرا به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شد.

 سند توسعه محور شرق در سال ۱۳۸۱ بازنگری شد که یکی از اسناد بسیار مهم در توسعه استان است. سند راهبردی توسعه امنیت پایدار شرق کشور در سال ۱۳۹۵، سند توسعه گردشگری استان در سال ۱۳۹۹ مصوب و به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شد، همچنین سند راهبردی بیانات مقام معظم رهبری در سفر سال ۱۳۸۱ که به استان سیستان و بلوچستان داشتند، سند پیشرفت شهرستان‌های استان سیستان و بلوچستان که در سال ۱۴۰۳ در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان جمع‌بندی شد. عرضم از این اسناد این است که تمامی این اسناد متناسب با آن شرح خدماتی که داشتند، مطالعاتی را انجام دادند، با اهداف کیفی شروع شده، راهبرد، سیاست و اقدام مشخص کردند و نهایتاً طرح و پروژه.

سؤال: پس یعنی نقشه راه شما روشن است و به لحاظ نقشه راه، چشم انداز شما روشن است؟

عرب‌اول: دقیقاً، آن نکته‌ای که حائز اهمیت است، این است که در تمام این اسناد ما ظرفیت‌ها و چالش‌های استان را احصاء کردیم، یعنی نکته ناگفته یا پنهانی برای استان وجود ندارد، اما همه این اسنادی که اسم بردم، اگر باهم تلفیق کنیم و یک خروجی بگیریم، ما تقریباً هفت ابرچالش مهم در استان داشتیم که از سنوات گذشته این چالش‌ها سال به سال منتقل شده، شدت و ضعف آنها کمتر شده و البته بعد از این که چالش‌ها را مطرح کردم، می‌گویم که چه نسخه‌ای پیچیده شده که این چالش‌ها را مرتفع، شدت آنها را کمتر کنیم و به آن توسعه‌ای که برای استان مدنظر است بتوانیم برسیم.

یکی از مهمترین چالش‌هایی که در استان سیستان و بلوچستان رو‌به‌رو هستیم که از سنوات گذشته شیفت پیدا کرده، بحث ضعف زیرساخت‌هاست که این زیرساخت‌ها را در حوزه‌های مختلف داریم، مثلاً در حوزه حمل و نقل، عمران روستایی، آموزش و بهداشت. چند عدد عرض کنم که تفاوت و قیاس با متوسط کشور مشخص شود؛ مثلاً در حوزه حمل و نقل یکی از مهمترین شاخص‌هایی که معمولاً استان‌ها را می‌سنجند، نسبت طول بزرگراه‌های هر استان به مجموع راه‌های اصلی و بزرگراهی است. ما در استان ۲۸ درصد هستیم و در کشور حدوداً ۴۷ درصد.

یا نسبت طول راه‌های روستایی آسفالته به کل راه‌های روستایی؛ ما ۴۱ درصدیم، کشور تقریباً ۵۴ درصد است، طرح‌های هادی اجرا شده برای روستا‌های بالای ۲۰ خانوار؛ استان ۲۴ درصد است، متوسط کشور ۶۸ درصد است، سرانه فضا‌های آموزشی؛ ما در استان حدوداً چهار مترمربع هستیم، در کشور تقریباً پنج و چهار دهم است، یا در حوزه آب و فاضلاب؛ نسبت جمعیت شهری برخوردار از فاضلاب در استان ۲۸ و چهار دهم درصد هستیم، در کشور ۵۷ درصد. اینها یک شاخص‌هایی بود که بخش‌های مختلف را نشان می‌دهد.

سؤال: به نسبت متوسط کشوری، شما پایین‌تر هستید؟

عرب‌اول: در همه شاخص‌ها، نه، اما در آن اصول مهم و مؤثری که می‌خواهم عرض کنم، تقریباً با متوسط کشور فاصله داریم، اما چه کردیم و چه اتفاقی افتاده؟ فقط برای سال ۱۴۰۴ ما ۲۱ هزار میلیارد تومان اعتبار از محل منابع استان، ملی، ردیف‌های متفرقه و همه منابعی که امکان کمک بوده، بابت همین پنج تا شش فصلی که عرض کردم اختصاص دادیم که بتوانیم خودمان را به شاخص‌های متوسط کشور نزدیک کنیم، این عدد ۶۸ درصد اعتباراتی است که مشخصاً به استان سیستان و بلوچستان اختصاص پیدا کرده است.
سؤال: اعتبارات استان کلاً چقدر است؛ یعنی چند درصد بودجه را شما...؟

عرب‌اول: در بودجه‌های استانی ما تقریباً ۱۲ و نیم همت مربوط به سیستان و بلوچستان است، بعد از استان خوزستان که از یک سوم درآمد نفتی استفاده می‌کند، ما رتبه دوم را به لحاظ اعتباری داریم، علاوه بر اعتباراتی که در پیوست قانون و اعتبارات ملی است. نگاه استان و استراتژی استان کاملاً بر روی این فصول مهم و مؤثر متمرکز است که بخشی از اینها ماهیت خدماتی دارد. این چالش اولی بود که در استان با آن مواجه هستیم، نکته مهم دیگری که در استان مسئله است و جزو ابرچالش‌های استان می‌توانیم طبقه‌بندی کنیم؛ بحث ناپایداری آب در شمال استان و تشدید ریزگرد‌ها است. در حوزه سیستان آب به ورودی رودخانه هیرمند مربوط می‌شود.

سؤال: یعنی از جهت حقابه و غیره؟

عرب‌اول: بله، آن هم بر اساس معاهده ۸۲۰ میلیون مترمکعب حقابه منطقه سیستان است. ما در منطقه سیستان چیزی حدود ۵۳ هزار بهره‌بردار در بخش کشاورزی و زیربخش‌های آن داریم، بنابراین عدم آورده رودخانه هیرمند در این سال‌ها، سبب ایجاد مشکلاتی هم در معیشت مردم منطقه شده و هم این که در تلطیف فضا و هوای آن‌جا که بخشی از این آب ورودی متعلق به تالاب بین‌المللی هامون بوده؛ حدود ۶۰ میلیون مترمکعب؛ که آن هم آبش تأمین نشده است.

سؤال: چقدر از این ۸۲۰ میلیون عقبیم؟

عرب‌اول: ما هر ساله معمولاً این را مطابق آن بازه زمانی که تعریف می‌شود، دریافت نمی‌کنیم. اگر حجم سیلاب‌ها در کشور همسایه افزایش پیدا کند، به دلیل این که کمترین خسارت متوجه آنها شود، رهاسازی شاید انجام شود و گاهی این ورود آب به منطقه که در آن زمان مربوط خود نیست و گاهی شاید به درد کشاورز ما هم خیلی نخورد، دوستان به عنوان حقابه محاسبه می‌کنند که این پیگیری‌های مختلف و متنوعی شده که عرض می‌کنم اینها را چطور مرتفع می‌کنیم.

سؤال: هر کدام از این سرفصل‌ها که می‌گویید، خودش زیرفصل‌ها و زیرشاخه‌هایی دارد که خود ابرچالش حساب می‌شود؟

عرب‌اول: دقیقاً، یعنی جزئیاتی دارد که هر کدام...، چالش دیگری که می‌توانیم به آن اشاره کنیم، عدم بهره‌گیری مناسب از موقعیت ژئوپلتیک استان است. ما حدود ۱۲۹۳ کیلومتر مرز خاکی داریم، تقریباً ۳۲۰ کیلومتر مرز آبی داریم، ۱۸ بازارچه رسمی موقت و خرده‌فروشی در استان داریم که می‌توانیم بهره‌گیری مناسب و مطلوبی را از مرز به لحاظ مراودات اقتصادی و اجتماعی داشته باشیم، اما گاهی مشکلاتی داریم که آن طور که استان تمایل دارد نمی‌تواند از این مرز استفاده کند. چطور؟ بخشی به دلیل مباحثی است که به صورت متمرکز تصمیم‌گیری می‌شود و اختیار آن در اختیار استان نیست.

سؤال: آن فرمایش رئیس جمهور که ما به استاندار‌ها تفویض اختیار کنیم، آن طور که باید و شاید هنوز اجرایی نشده است؟

عرب‌اول: دقیقاً، یکی از گرفتاری‌هایی که مثلاً الان در مرز داریم، این بحث تعلیق کارت‌های پیله‌وری مرزنشینان به دلیل بدهی‌ها یا تعهدات ارزی است که در سنوات گذشته بنا به دلایلی، چون فرصت هم نیست نمی‌شود راجع به آن صحبت کرد، یا این که هیچ مشوق خاصی در قوانین و مقررات برای استفاده از این بازارچه‌ها تعریف نشده است. رویه اینها با رویه گمرک تقریباً برابر است. این ظرفیت وجود دارد؛ اگر این دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌ها به سمتی برود که این مراودات را تسهیل کند، این جنگ ۱۲ روزه و پس از آن نشان داد این استان می‌تواند با تبادل کالا‌های اساسی، بخش عمده‌ای از نیاز استان‌های همجوار و کشور را مرتفع کند، منوط به این که این تسهیل‌گری در وزارتخانه‌های مختلف شکل بگیرد، اجازه آن را به استان بدهند که البته تصویب‌نامه‌ای در تاریخ یک آذر به استان ابلاغ شد، ۲۸ دی اصلاحیه بر آن زدند که باز شرایط را تسهیل و مناسب‌تر کرد.

سؤال: الان که نزدیک به یک ماه گذشته، چطور است؟

عرب‌اول: الان شرایط خیلی مطلوب و بهتر شده، در آن اصلاحیه شاید یک سری تأخیراتی بود که مثلاً در صدور آن کد‌هایی که مربوط به ورود کالا‌ها بود، آنها را حذف کردند که این خود تسهیل‌گری کرد.

سؤال: صادرات و واردات در استان راحت‌تر است؟

عرب‌اول: بله، ما به راحتی از این مرز که یک ظرفیت خاص در بین همه استان‌های کشور است، می‌توانیم با این مدل تفویض اختیارات و اجازه‌ای که به مدیریت استان داده می‌شود، مشکل را حل کنیم. یکی از مهمترین بحث‌هایی که در استان سیستان و بلوچستان وجود دارد؛ بحث ماندگار نبودن نیرو‌های متخصص و بومی در استان است. چیزی حدود ۴۵ درصد از سِمت های سازمانی ما در استان بلاتصدی است. از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ بر اساس مجوز‌های استخدامی که به استان داده شده بود، تقریباً بین ۶۶ دستگاه اجرایی؛ هزار و ۵۹۸ نفر نیرو جذب کردیم، در همین بازه زمانی یعنی از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، خروجی ما از استان، چیزی حدود سه هزار و ۱۸۱ است؛ یعنی دو برابر نیرویی که جذب کردیم، از استان خارج شدند.

سؤال: شما تازه‌کار جذب کردید، نیروی زبده خارج شدند؟

عرب‌اول: نکته مهم این است که بخشی از این نیروها، نیرو‌های بومی استان هستند که اینها به پختگی و تجربه کامل رسیدند، اما به دلیل این که ما آن تبعیض مثبت را در قوانین و مقررات اداری و استخدامی ایجاد نکردیم، نمی‌توانیم این نیرو را در استان نگه داریم. در سنوات قبل یک کارمند دولت در سال در استان سیستان و بلوچستان با عنوان مرخصی مناطق محروم؛ ۶۰ روز مرخصی داشت، این به مرور زمان حذف شد. این یکی از آن پارامتر‌هایی است که می‌تواند جاذبه ایجاد کند؛ هم یک نیروی غیربومی تشریف بیاورد در استان و خدمات دهد و همین که ما ایجاد ماندگاری برای نیرو‌های بومی کنیم. از این دست تبعیض‌های مثبت به راحتی می‌توان در قانون ایجاد کرد، کار را هم سخت نمی‌کند، که ما بتوانیم نیرو‌هایی را چه بومی و چه غیربومی در استان بتوانیم نگه داریم.

سؤال: یعنی الان مثلاً کسی، مثلاً همکار خود شما در سازمان مدیریت و برنامه ریزی بخواهد این‌جا بیاید و در استان دیگر باشد، خیلی برای او تفاوت مالی ایجاد نمی‌کند و مشوق مالی ندارد؟

عرب‌اول: بله، در یکی دو سال قبل یک سری آیین‌نامه‌هایی صادر شد، اما از آن طرف به دلیل این که آن امکانات مناسب در استان‌ها وجود ندارد؛ مثلاً تأمین خانه‌های سازمانی یا هر چیز دیگری خیلی مورد استقبال قرار نمی‌گیرد.

سؤال: آقای ابراهیم‌زاده، در صحبت‌های عرب‌اول این بود که ما به لحاظ قوانین و مطالعاتی، چشم‌انداز و سند؛ همه تکمیل است، به لحاظ ظرفیتی هم که هم در گزارش دیدیم، هم صحبت کردیم و هم مشخص است که روی کاغذ می‌شود اتفاقات خاص و خوبی را رقم زد، اما چرا این ظرفیت‌های بالقوه، بالفعل نمی‌شود؟

ابراهیم‌زاده: همان طور که دکتر فرمودند، ما مطالعات کم نداریم، بحمدلله شاید یکی از استان‌هایی هستیم که بیشترین مطالعات شده است، ولی همان‌طور که به درستی اشاره کردید، بسیاری از اینها روی کاغذ مانده و عملاً زمینه تحقق پیدا نکرده، حالا چرا؟ این برمی‌گردد به نظام حکمرانی، چون ما اندیشکده حکمرانی و قانون‌گذاری هم هستیم، برخی از این چیز‌ها را احصا‌ء کردیم و می‌کنیم. در نظام حکمرانی، نگاه باید سیستمی، کل‌نگرانه و در عین حال دارای هماهنگی ساختاری باشد، چنین چیزی را در عمل نمی‌بینیم؛ در سطح ملی به صورت عام، در سطح استان به صورت خاص. دکتر به درستی در رابطه با نیروی انسانی و چگونگی به‌کارگیری و ماندگاری و ... اشاره کردند.

 یکی از مشکلات اساسی که ما در اجرا نشدن قوانین و مقررات موجود داریم، یا این مصوبه‌ها، طرح‌های توسعه‌ای، آمایشی و ... داریم که دکتر بسیاری از این اسناد بالادستی را به درستی اشاره کردند، که هست، ولی محقق نمی‌شود، ادله مختلفی دارد که در یک فرصت مستوفایی باید بگوییم. یکی از اینها به عنوان نمونه، چون دکتر هم اشاره کردند، عرض کنم؛ مسئله مدیریتی است. مدیریت کلان استان، عمدتاً وارداتی بوده؛ از اول انقلاب، قبل از انقلاب تا امروز، یعنی ما مدیران کلان استانی که شناخت عمیق و دقیقی نسبت به مسائل استان داشتند و بومی باشند کمتر داشتیم.

خوشبختانه در این دوره یک استاندار بومی داریم که خیلی هم پرتلاش و فعال هستند یا آقای دکتر که رئیس سازمان هستند، ایشان از پله‌های پایین مدیریتی تا عالی طی کردند که بسیار ارزشمند و خوب، منتها در سایر حوزه چنین چیزی متاسفانه نداریم، همه حوزه ها، مثلا کلیه ادارات کل ما، ادارات کل.

سوال: این قدر شناخت روی مسائل استان ندارند؟

ابراهیم زاده: همین مدیریت عالی استانداری.

سوال: مصداقی بخواهیم بررسی کنیم، مثلا در جا‌هایی که مدیر غیر بومی داریم که نتیجه خوبی نگرفتیم از آن، می‌شود چند تا مثال بزنید؟

ابراهیم زاده: ما در این استان پیچیدگی‌های خاصی داریم، استانی است که علاوه بر موقعیت‌های فیزیکی و جغرافیایی خاص که در هم مرزی با دو کشور توسعه نیافته افغانستان و پاکستان قرار داریم و از آن طرف به جز گرفتاری و فضای خاصی برای مامن و ماوا شدن عناصر ضد انقلاب، قاچاقچی و ربایندگان انسان و چیز‌های دیگر، به اضافه یک سری امراض و گرفتاری‌هایی که از آن طرف می‌رسد، چیز خاصی از این جا نمی‌رسد و این ظرافت خاص و چگونگی خاص در تعامل با این‌ها می‌خواهد، ضمن این که ما استانی هستیم که پیچیدگی‌های قومی و مذهبی و اجتماعی داریم.

مدیریت‌های عالی استانی کسی را می‌خواهد که با این پیچیدگی‌ها آشنا و تسلط داشته باشد، یک استاندار می‌آوریم در این جا که عمر مدیریتی استانداری‌های ما بعد از انقلاب کمتر از دو سال بوده است، متوسط، این دو سال اگر خیلی هنر بکند با کلیت استان آشنا می‌شود و تازه می‌خواهد که برنامه ریزی و سیاست گذاری و اجرا کند که نیست و عوض شده است و کسی دیگر آمده است.

سوال: آماری که آقای عرب دادند همین است که در یک سال سه هزار نفر خروجی نیرو داریم و هزار نفر جذب داریم، عملا؟

ابراهیم زاده: طبق فرمایش ایشان عرض کردم و یکی از راه‌های برون رفت یکی قوانین و مقررات را طوری تنظیم بکنند که اصطلاحا گلوبال یا عام برای کل کشور نباشد، موضعی در رابطه با نواحی خاص یک سری تبصره‌ها و موادی و چارچوب‌هایی ارائه شود که بتوانیم این را تعدیل کنیم و زمینه‌های لازم را فراهم کنیم.

سوال: مهم‌ترین چالش‌هایی که به اهداف نرسیم چالش منابع انسانی است که مقدم بر سایر چالش هاست، ابرچالش‌های استان صحبت کردیم و یک خرده معیشتی صحبت کنیم، البته راجع به آب و یک کمی هم راجع به سکونتگاه و مسکن صحبت کنیم؟

عرب اول: تشکر می‌کنم از آقای دکتر ابراهیم زاده این بحث‌های مدیریتی استان که اثرگذاری کجا بوده و این که می‌گوییم یک فرد بومی در استان سیستان و بلوچستان که باید بپذیریم استان خاص و ویژه است، هم به لحاظ وسعتش و هم به لحاظ مدل کاری و جنس کاری کاملا متفاوت است، یکی دیگر از چالش‌های مهمی که در استان وجود دارد، بحث اقتصاد غیر رسمی است، در استان سیستان و بلوچستان دو منطقه آزاد داریم، منطقه آزاد چابهار و سیستان و یک منطقه اقتصادی ویژه در میرجاوه داریم، سهم ما از جی دی پی کشور هشت دهم درصدست و این اصلا قابل قبول نیست.

 در صورتی که ۱۱ و ۴ دهم درصد از مساحت کشور مال ماست، یعنی بزرگترین استان کشوریم، نمی‌شود که شما جی دی پی هشت دهم باشد، یکی از مواردی که تحت الشعاع قرارداده نرخ بیکاری، نرخ تورم و نرخ مشارکت استان را، این بحث قاچاق سوخت، قبلا هم از شروع برنامه گفتم که این مربوط به استان نمی‌شود، این بار‌ها و بار‌ها با صدای بلند هم گفتیم که این قاچاق از مرکز استان شکل می‌گیرد و فقط سیستان و بلوچستان عبور می‌کند، اگر ضرورت نمی‌بینم که اشاره کنم به مقادیر و حجمی که اتفاق می‌افتاد، از مرکز کشور، عذرخواهی می‌کنم، از مرکز کشور این منتقل می‌شود.

سوال: این جا مبادی خروجی است؟

عرب اول: بله،اما آسیبش را ما در استان می‌بینیم، ما نیروی کار فعالمان از دست می‌دهیم که می‌تواند در بخش‌های اقتصادی استان کمک کند که به استان که تمایل پیدا می‌کند که یک درآمد سهل الوصولی را انتخاب کند و به آن سمت برود، زیرساخت‌های استان تحت الشعاع قرار داده و جاده‌های از بین رفته و مباحث امنیتی استان و سایر موارد را تحت الشعاع قرار داده است، این دارد دائما به ما آسیب می‌زند و ما بخشی از منابعی که باید در حوزه‌های دیگر استفاده کنیم و باید بیاوریم خرج این موضوعات کنیم مجبوریم بیاوریم و کنترلش کنیم که این گیرو گرفتاری را برطرف کنیم.

 یکی دیگر از مسائلی که در استان وجود دارد که البته در ادامه عرض می‌کنم کنترلش داریم می‌کنیم ولی باید بپذیریم این مشکل و چالش وجود دارد، بحث سکونتگاه‌های غیر رسمی است که از شمال تا جنوب استان با شدت و ضعف‌های مختلف این تغییر اقلیم باعث ماندگار نبودن جمعیت در روستا‌ها و مهاجرت آن‌ها به حاشیه شهر‌ها برای کسب و کار و درآمد و امرار معاش شکل گرفته، این باعث ایجاد یک سری سکونتگاه‌های غیر رسمی در حاشیه شهر‌ها شده است.

سوال: چقدرست تعدادش، در سراسر کشور بیست میلیون نفر ساکن غیررسمی داریم؟

عرب اول: از ۵۵ شهری که در استان سیستان و بلوچستان، تقریبا ۱۹ شهر درگیر با این موضوع است با حدود ۴۰۵ هزار نفر جمعیت و ۱۵ هزار هکتار، این آمدیم یک سری برنامه‌ها برای آن داریم که جلوتر اشاره خواهم کرد که فعلا این می‌تواند و جزو چالش‌هایی است که استان با آن روبه روست، مورد آخر که خیلی مهم است بحث  سرمایه گذاری نکردن شرکت‌های بزرگ مقیاس در استان سیستان و بلوچستان است، چند سالی است که شاید از زمان استانداری آقای مهندس بیجار شدت گرفته ورود شرکت‌های بزرگ و سرمایه گذاری در استان سیستان و بلوچستان.

سوال: آقای بیجار از ۴۰۳ آمدند؟

عرب اول: بله، دهه آبان ماه ۱۴۰۳

سوال: چقدر از این فاصله تا الان.

عرب اول: تقریبا شش شرکت فعال آمدند، ایدرو، امیدرو، شصتا، شرکت تهیه و تولید مواد معدنی، که بالای ۴ هزار میلیارد تومان فعلا سرمایه را در استان آوردند که امیدواریم که این دوام بیشتری پیدا کند.

سوال: خصولتی‌ها، خصوصی‌ها چقدر؟

عرب اول: هم خصولتی، هم خصوصی، خصوصی‌ها متفاوت است، اسم شرکت خاصی را نبریم که ماهیت تبلیغ پیدا نکند.

سوال: اشکالی ندارد، خصولتی‌ها گفتید، خصوصی‌ها را بگویید عیب ندارد. عددش قابل توجه است؟

عرب اول: هنوز نه، هنوز به آن سهمی که، ما در ماده یک قانون برنامه هفتم صحبت از رشد اقتصادی هشت درصدی می‌کنیم، رشد اقتصادی هشت درصد همه تایید می‌کنند که با منابع عمومی دولت قابل تحقق نیست مگر این که از چنین ظرفیت‌هایی استفاده کنیم، یا در راستای تحقق بند پی ماده ۱۷ قانون برنامه هفتم نظام نوین درآمد هزینه استان که این‌ها کمک می‌کند به ایجاد ارزش افزوده در استان و چرخش مالی در استان و سهم جی دی پی که پایین است.

 که این‌ها می‌توانند از محل مسئولیت‌های اجتماعی که دارند در استان کمک کنند در بخش‌های مختلف و می‌توانند بیایند زنجیره‌های ارزش را در استان کامل کنند و در واقع بحث اشتغال را از این رهگذر حل کنند و این به اعتقاد من جمع بندی مهم‌ترین چالش‌هایی است که در استان با آن ر وبه روست.

سوال: البته محکم نبودند، بخش خصوصی واقعی چقدر سرمایه گذاری داشت، هرچند کم؟

عرب اول: بالای هشت هزار میلیارد تومان بوده است فعلا.

سوال: نه، کم نشده، ۴ هزار میلیارد تومان فقط؟

عرب اول: آن را که عرض کردم برای حوزه خصولتی‌ها و بخش دولتی در این بازه زمانی یک سال.

سوال: یعنی اندازه خصوصی‌ها، خصولتی‌ها آمدند؟

عرب اول: بله، در همین یک سال، حالا من در حوزه ظرفیت‌ها که عرض می‌کنم، اسم خواهم آورد.

سوال: در یک سال گذشته ۴ همت از خصولتی‌ها، ۴ همت هم از خصوصی‌ها داشتید به لحاظ سرمایه گذاری؟

عرب اول: بله.

سوال: آقای بامری نماینده مردم ایرانشهر در مجلس شورای اسلامی روی خط ارتباطی برنامه هستند، در مجلس چه کار می‌کنید، ما چالش‌ها را صحبت کردیم، یک خرده راهکاری صحبت کنیم در این بخش از برنامه، چقدر تلاش می‌شود از ظرفیت‌هایی که بشود از قانون گذاری استفاده کرد و کمک کرد برای این که استفاده بیشتری شود برای این که در بحث بنادر و این‌ها خیلی ما به لحاظ ترانزیتی می‌توانیم استفاده کنیم از ظرفیت استان، در قانون مکررا به راهگذر‌هایی که جزو راهگذر‌های مهمی است استان سیستان و بلوچستان و چند راهگذر مهم را در دل خودش دارد، در این مورد راهگذر‌ها مجلس چه کمکی می‌تواند بکند به ظرفیت‌های استان سیستان و بلوچستان؟

بامری: ما غالبا همه کارشناسان فن آن را می‌پذیرند، استان سیستان و بلوچستان ظرفیت‌های بی نظیری دارد، نه کم نظیر، بی نظیر وقتی می‌گوییم معنای خاص خودش در مقوله‌های مختلف دارد و چالش‌های مختلف هم دارد، این ظرفیت‌ها به این منظرست که استان ما را می‌گویند ایران کوچک، شما از تنوع آب و هوایی گرفته تا منابع غنی معدنی و حوزه مرز آبی و خشکی، نیروی انسانی جوان و ماهر و البته نخبگان جامعه، از گردشگری و ترانزیت و تجارت و کشاورزی و دام و شیلات و اقتصاد دریامحور، همه ظرفیت ها، یک ظرفیت‌های بی نظیری است، شاید در جا‌های دیگر کشور خیلی.

سوال: راجع به ظرفیت‌ها خیلی مفصل صحبت کردیم، در گزارش هم پرداختیم، راجع به راهکاری که از این ظرفیت‌ها استفاده نشده است، یک خرده تمرکزمان را روی این بخش بگذاریم بی زحمت.

بامری: وقتی این ظرفیت‌ها را به فعلیت برسانیم حتما لازمه این کار شناساندن این ظرفیت در سطح ملی و هم استفاده از ظرفیت‌های ملی برای تقویت زیرساخت‌های محلی است، به عنوان مثال شما اخیر دولت یک تصمیمی گرفتند، اختیاراتی دادند به استانداران و خاصه استانداری استان سیستان و بلوچستان و استاندار استان سیستان و بلوچستان که این ظرفیت بسیار خوبی است، قطعا می‌شود این را در سطح ملی، هم مجلس و هم دولت با راهکار‌های لازم، البته اختیار را هم می‌دهیم، زمینه اختیار در جهت اجرایی باید فراهم کنیم، سازوکار آن را هم باید فراهم کنیم.

 رفع موانع قانونی و حقوقی آن را هم باید در سرلوحه کار خودمان داشته باشیم، چه بسا یک کار نو و بکری است ولی همه ارکان حاکمیت حمایت کنند، مطمئنا یکی از آن چالش‌ها و ابرچالش‌هایی که وجود داشته همین موضوع است، استفاده از ظرفیت‌های محلی برای تقویت رویکرد ملی است، این یکی از آن پیشنهادات است، نکته دوم در مجلس و در حوزه قانونگذاری برای افزایش هم اعتبارات و هم توجه ویژه تقنین نسبت به مناطق محروم می‌تواند یکی از آن راهکار‌ها باشد که قطعا همکاران بنده به عنوان مجمع نمایندگان استان که الحق و الانصاف همه همدل، همگام و همراه که هم از ظرفیت تقنینی بتوانیم استفاده کنیم، هم در سال گذشته هم بحث افزایش اعتباری هم در بودجه و هم راهکار‌های دیگری که از این منظر دیده شده بود و ان شاءالله در بودجه امسال به همین سبک، نکته سوم استفاده از ظرفیت‌های نهاد‌های دیگر دولتی، غیر دولتی، به عنوان مثال ظرفیت آستان قدس رضوی، بنیاد مستضعفان و جانبازان.

سوال: نهاد‌های عمومی غیر دولتی؟

بامری: نهاد‌های عمومی غیر دولتی و بنیاد‌های مختلف دیگری که است، مجموعه سرمایه گذاری بخشی خصوصی هم در استان که داریم و اصطلاحی که همیشه می‌گویم که سرمایه دار در استان سیستان و بلوچستان داریم ولی سرمایه گذار نداریم.

سوال: چرا فکر می‌کنید این جوری شد، مدیریت منابع انسانی صحبت کردیم که منابع انسانی خیلی مطلوب نیست در استان سیستان و بلوچستان، هم خروج نیروی کار رسمی داریم و هم مدیران آقای ابراهیم زاده اشاره کردند، شما نظرتان چیست؟

بامری: نیروی کار را قطعا اگر شرایط برای ماندگاری نیروی کار و مدیریت اجرایی فراهم کنیم، همین طور بستر آن را فراهم کنیم به لحاظ حمایتی مطمئنا این نیروی کار از استان سیستان و بلوچستان خارج نخواهد شد.

سوال: شما در مجلس برای این که این راهکار‌هایی که خودتان اشاره کردید که محقق شود در مجلس چه زحمتی می‌کشید؟

بامری: مثال می‌زنم، در حوزه متخصصان بحث بهداشت و درمان اگر مشوق‌های لازم را برای یک پزشک فوق تخصص فراهم نکنید، همان شرایط برای تهران و استان‌های برخوردار برایش فراهم باشد برای استان سیستان و بلوچستان برای خدمت خواهد آمد، هرگز، حتما باید مشوق لازم چه از باب حقوق و مزایا، چه از باب مسکن و چه از باب شرایط درآمدی، چه از باب شرایط حمایتی مدیریتی، برای سرمایه گذاری هم اگر زیرساخت لازم را فراهم نکنید، مطمئنا سرمایه گذار نخواهد آمد.

 برای نیروی انسانی هم آن رشد و کمال را برای آن در نظر نگیرید و حمایت لازم از او نشود، مطمئنا آن نیروی انسانی قطعا یک جای برخوردار انتخاب خواهد کرد و به آن جا می‌رود، هم مدیریت خودش و هم ظرفیت خودش و هم زبان خودش، البته در دوره فعلی، در دوران شهید آیت الله رئیسی این موضوع دنبال می‌شد و الان، به ظرفیت نیروی انسانی استان یک توجهی ویژه تری نسبت به گذشته شده است، الحق و الانصاف، نمونه اش استاندار کنونی استان سیستان و بلوچستان از بطن مردم و برای مردم، در برهه دیگری که آقای دکتر دهمرده انتخاب شدند همین رویه بود که اتفاقات خوبی هم در استان سیستان و بلوچستان دیدیم.

 الان هم شاهدیم که وقتی یک مدیریت بومی توانمند و با اشراف کامل به مسائل استان سیستان و بلوچستان به عنوان مدیر استان انتخاب شود حتما از ظرفیت نیرو‌های دیگر بومی هم استفاده خواهد کرد و مطمئنا با شناختی که دارند و با توانی که دارند و ظرفیتی که دارند بر خیلی از ابرچالش‌ها فائق خواهند آمد البته با استفاده از ظرفیت جامعه نخبگانی و مردم و تمام زمینه‌ها که می‌تواند ما را کمک کند، هم باید مشوق ایجاد کنیم و هم زیرساخت را فراهم کنیم و هم سرمایه گذاری بخش خصوصی و هم نهاد‌های غیر دولتی و هم ظرفیت دولتی و تقنینی که بشود خیلی از چالش‌های استان مثل بیکاری، ریزگرد و کمبود آب و نبود اشتغال و سکونتگاه‌های غیررسمی که موارد متعددی که متاسفانه با کمبود زیرساخت‌ها این را حل کنیم.

سوال: آقای ابراهیم زاده جمع بندی و راهکار‌هایی که می‌خواهید ارائه کنید؟

ابراهیم زاده: همان طوری که عرض کردم نگاه نظام حکمرانی باید طوری باشد که زمینه خدمات رسانی به مردم تسهیل بکند، در واقع وظیفه حاکمیت ارائه خدمات باکیفیت به جامعه ذی نفعان یعنی مردم است، فراهم کردن چهار زمینه امکان پذیرست، یکی بسترسازی است که همان زیرساخت‌ها و خدمات اولیه که خیلی مهم است که در کشور ما در بسیاری ازجا‌ها سرمایه گذاری در سایر حوزه‌ها را انجام می‌دهیم، استان سیستان و بلوچستان جزو معدود استان‌هایی است که برای حداقل گرفتار سرمایه گذاری هستیم، عقب ماندگی‌های تاریخی داریم، ما آب نداریم، جاده نداریم، ترانزیت نداریم، یعنی زمینه‌های اجرا نداریم، مثلا ریل نداریم و خیلی چیز‌های دیگر نداریم، این بسترسازی است، هم تسهیل گری است که بخشی هم دوستان اشاره کردند، که اگر ما مشوق‌هایی را بتوانیم برای نیروی انسانی، برای سرمایه گذار و بخش‌های دیگر به صورت ویژه هم در قانون گذاری و هم در نظام اجرایی با بخش نامه‌هایی که دولت می‌کند، می‌توانیم زمینه را فراهم کنیم، نکته بعدی نظارت و بعد هم پاسخگو بودن، نظارت ضعیف است.

استان سیستان و بلوچستان آقای دکتر اشاره کردند که ما استان دوم هستیم از نظر میزان تسهیلات و اعتبارات استانی، برنامه ریزی و بودجه ریزی عملیاتی طرح‌ها ولی چگونگی سرمایه گذاری، همان طرحی از سال‌های سال دولت‌های قبل مطرح بود که بودجه ریزی و عملیاتی که هیچ وقت عملیاتی نشد، یعنی مبتنی بر نتیجه باشد سرمایه گذاری و این نظارت درست می‌خواهد، پاسخگو بودن یکی از بحث‌های مهمی است که دولت باید مردمی شود، همین که رئیس جمهور دارند عدالت محوری و مردم محوری را مبنا قرار دادند، اگر این باشد ما می‌توانیم به تحولات مهمی برسیم.

 در استان ما و سایر استان‌ها تا الان برنامه ریزی و سیاست گذاری کلان دستوری بوده، دولت محوری بوده است و مرکز محوری بوده و باید برگردد به مردم محوری و بومی محوری که در آن صورت می‌توانیم انتظار داشته باشیم که مشارکت‌ها و توسعه تحول آفرین شکل بگیرد.

سوال: آقای عرب اول شما جمع بندی بفرمایید، دو تا نکته مهم خیلی از چالش‌ها صحبت کردیم، که دو سه تا اتفاق خوبی که بحث راه آهن و کریدور‌ها و راهگذر‌ها در این دو سه دقیقه تا پایان برنامه بفرمایید.شما دو سه تا راهگذر شرقی – غربی و هم شمالی – جنوبی دارید که مهم هستند؟

عرب اول: برای رفع چالش‌ها چه اتفاقاتی افتاده و چه تصمیمی گرفتیم، خوشبختانه همین دکتر ابراهیم زاده در فرمایششان بود، به دلیل دانش و تسلط و اطلاعات کافی که مهندس بیجار به عنوان فرد بومی از استان داشتند، در جلسه رای اعتماد در دولت پیشنهاد تدوین سند اجرایی توسعه استان را می‌دهند، نه از جنس اسنادی که من اسم بردم، کاملا عملیاتی.

سوال: خواستم همین را بگویم که شما خیلی سند دارید؟

عرب اول: سند اجرایی است و اصلا بحث‌های مطالعاتی ندارد، ۱۳ بسته اقدام دارد در حوزه‌هایی که همه اش همین چالش هاست، در این سند مستقیما رفتیم برای رفع این چالش‌ها و محور این سند تدوینش هم خود سازمان برنامه و بودجه کشور شد که جا دارد از شخص دکتر پورمحمدی تشکر کنم که با نگاه بسیار مثبت در واقع به استان سیستان و بلوچستان این سند را بردند جلو، این سند رفته است سراغ حل همین چالش‌های که عرض کردم، نه فقط از جنس تامین منابع، نه فقط از جنس تامین منابع، از جنس تفویض اختیار، از جنس اعطای مجوز‌ها و اصلاح رویه ها، بنابراین ما بخش عمده‌ای از این موارد را در قالب این سند اجرایی که امروز خوشبختانه رسما با امضای دکتر عارف ابلاغ شد که ان شاءالله ما از فردا در اختیار دستگاه‌های اجرایی قرار می‌دهیم.

سوال: این راهگذر شمال- جنوب، میلک –سیستان – چابهار کی تمام می‌شود؟

عرب اول: یکی از مهم‌ترین طرحهای ما طرح راه آهن چابهار – زاهدان است، این پروژه از سال ۹۲ شروع شد تا سال ۱۴۰۰، کل اعتباری که گرفت ۱۳ همت بود، طی این یک سال و ۱۴-۱۵ ماه، ۲۹ همت این طرح اعتبار گرفته است و تا پایان امسال این طرح جمع خواهد شد و در بدبینانه‌ترین حالتش این است که در اردیبهشت سال ۴۰۵ قطعا بتواند قطار هم.

ابراهیم زاده: این طرح یک مکمل دارد و آن این است که زاهدان به میلک زابل وصل شود که بتواند یک کشور خارجی.

عرب اول: آن تصویب شد و آقای رئیس جمهور دستورش تامین اعتبارش را دادند و در کنار این کریدور شمال – جنوب استان است که ۸۹۰ کیلومتر از میلک تا چابهار کریدور شرق به غرب استان است که از میرجاوه، زاهدان به سمت بم و کریدور ساحلی استان است که در نوار سواحلی و سواحل مکران.

ابراهیم زاده: این خیلی کند دارد پیش می‌رود که امیدواریم نگاه ویژه تری شود.

عرب اول: الان کریدور شمال جنوب که الان ۶۸ قطعه فعال در حوزه‌های راهی داریم و با این شرایط منابع مالی، ان شاءالله دولت بتواند بیشتر کمک کند که سریع‌تر حل شود.

• بامری: بدون مشوق‌های واقعی، نیروی انسانی در سیستان و بلوچستان ماندگار نمی‌شود
• نماینده مجلس: توسعه استان در گرو تقویت زیرساخت و حمایت از نیروهای بومی است
• ابراهیم‌زاده: نگاه مرکزمحور باید به مردم‌محوری و بوم‌گرایی تغییر کند
• عرب‌اول: سند اجرایی توسعه استان با ۱۳ بسته اقدام عملیاتی ابلاغ شد
• طرح راه‌آهن چابهار–زاهدان تا پایان امسال به بهره‌برداری می‌رسد
• کریدور شمال–جنوب سیستان و بلوچستان با دستور رئیس‌جمهور در مسیر تأمین اعتبار قرار گرفت
• تأکید مدیران استان بر جذب سرمایه‌گذاری و رفع چالش‌های تاریخی شرق کشور