پخش زنده
امروز: -
مخبر دزفولی:
دانشگاهها باید قطب رهبری حل مسائل ملی باشند
رئیس فرهنگستان علوم با بیان اینکه دانشگاهها باید قطب رهبری حل مسائل ملی باشد، گفت: سند جامع علمی کشور باید این پیام را منتقل کند که علم باید در خدمت حل مسائل کشور قرار گیرد.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ محمدرضا مخبر دزفولی در جلسه هیئتهای اندیشهورز استانی با اشاره به نکات کلیدی مطرحشده در جلسه، تحول از «حکمرانی سنتی» به «حکمرانی هوشمند» را یکی از مهمترین حرکتهای راهبردی در نظام علمی کشور دانست و بیان کرد که درک صحیح از این تحول میتواند زمینهساز تحولات عمیقی در ساختارهای حکمرانی علمی شود.
وی همچنین بر لزوم تسریع در تصویب سند جامع علمی کشور تأکید کرد تا آمایش علمی و فناوری در سطح استانها بر اساس اصول این سند امکانپذیر شود.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی به چالشهای ساختاری موجود اشاره کرد و فقدان پذیرش مرجعیت دانشگاهها در سطح محلی، تداخل وظایف، موازیکاریهای نهادی، و ناهماهنگی میان بدنههای اجرایی استانی و دانشگاهها را به عنوان موانع اصلی در مسیر توسعه علمی کشور برشمرد.
وی خواستار بازنگری در ساختارهای حاکم بر تعامل دانشگاه و دولت در سطح استان شد و بر لزوم همسویی آییننامههای ارتقای علمی با جریان آیندهنگر علم و فناوری کشور تأکید کرد.
مهاجرت نخبگان مساله راهبردی و فوری است
مخبر دزفولی به یکی از چالشهای اصلی نظام علمی کشور، یعنی «مهاجرت نخبگان» اشاره کرد و آن را مسالهای راهبردی و فوری دانست.
وی همچنین بر وجود گرههای جدی در حوزه تعاملات بینالمللی علمی و فناوری کشور تأکید کرد و خواستار طراحی راهکارهای مؤثر در این زمینه شد. مخبر دزفولی با اشاره به پیشرفتهای چشمگیر جمهوری اسلامی ایران در عرصه علم و فناوری از جمله رسیدن به سهم ۲ درصدی از تولید علم جهانی و افزایش چشمگیر نسبت ثبت اختراعات بینالمللی تصریح کرد که نظام علمی کشور اکنون در مسیری رو به جلو قرار دارد.
وی بیان کرد که سند جامع علمی کشور باید این پیام را منتقل کند که علم نباید صرفاً برای علم باشد، بلکه باید در خدمت «حل مسائل کشور» قرار گیرد. این رویکرد، همان دو بالی است که مقام معظم رهبری بر آن تأکید فرمودهاند: تقویت «مرجعیت علمی» و تمرکز بر «حل مسائل ملی».
مخبردزفولی یادآوری کرد که دانشگاهها نمیتوانند از چالشهایی، چون آب، غذا و سلامت کشور غافل باشند و به عنوان نمونه، به ناهماهنگیهای موجود میان وزارت بهداشت و استانداریها در سطح استانها اشاره کرد.
رئیس فرهنگستان علوم در ادامه سخنان خود، بر لزوم نقشآفرینی فعال و پیشگامانه دانشگاهها در نظام اجرایی کشور تأکید کرد.
وی بیان کرد که دانشگاهها صرفاً نهادهای آموزشی نیستند، بلکه به عنوان مراکزی که هم خدمات اجرایی ارائه میدهند و هم دانشگاه را اداره میکنند، باید خود را به عنوان یک قطب رهبری در حل مسائل ملی تحمیل کنند.
وی اعلام کرد که دانشگاهها نباید منتظر دستور از استاندار یا سایر مسئولان اجرایی باشند، بلکه باید با اقتدار علمی خود، جهتگیریهای اجرایی را تعیین کنند. برای تبیین این نکته، وی به نمونه وزارت بهداشت اشاره کرد که در دوران بحران کرونا، با تصمیمگیری مستقل، تمامی بدنههای اجرایی را تحت امر خود قرار داد.
مخبردزفولی این الگو را برای دانشگاهها نیز ضروری دانست و پرسید که کدام دانشگاه در کشور توانسته است چنین جایگاهی را در حوزههایی مانند آبیاری، کشاورزی یا سلامت عمومی پیدا کند.
وی یادآوری کرد که علیرغم وجود دانشکدههای کشاورزی در سراسر کشور، دانشگاهها در طراحی و اجرای راهکارهای عملی برای چالشهای بخش کشاورزی، به ویژه در استانهایی مانند البرز که ظرفیت تحولات گستردهای دارد، حضوری مؤثر نداشتهاند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، یکی از موانع اصلی این عدم حضور را «ناپایداری مدیریتی» در رأس دانشگاهها دانست و گفت که میانگین عمر ریاست دانشگاهها تنها دو سال است و هر دولتی با آمدن، بدون توجه به جهتگیریهای علمی، رؤسای دانشگاه را عوض میکند.
مخبردزفولی این امر را یک «بلای مدیریتی» خواند و تصریح کرد که دانشگاه محل دعوای سیاسی نیست و رئیس دانشگاه نباید به عنوان یک عنصر سیاسی عمل کند. وی خواستار تثبیت ریاست دانشگاهها بر اساس دورههای مشخص و مستقل از تغییرات دولتی شد.
در بخشی دیگر، وی به موفقیتهای حاصل از اجرای سند جامع علمی کشور اشاره کرد و یادآوری کرد که تمامی ستادهای تخصصی زیر نظر معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی هستند.
وی بیان کرد که تحولات چشمگیر در حوزههایی مانند نانو، بیوتکنولوژی، هوافضا و سلولهای بنیادی، مستقیماً نتیجه اجرای این سند است. به عنوان مثال، وی اشاره کرد که ایران اکنون در زمینه سلولهای بنیادی جزو ده کشور برتر جهان است و در حوزه داروهای هایتک زیستی، قابلیت رقابت با کشورهای پیشرفته را دارد.
مخبردزفولی بر ضعف در «گفتمانسازی» و «انعکاس موفقیتها» تأکید کرد.
وی اظهار داشت که اطلاعرسانی درباره این دستاوردها بهطور کافی انجام نشده و حتی بسیاری از اعضای هیئت علمی با متن سند جامع علمی آشنا نیستند.
مخبر دزفولی خواستار این شد که دانشمندان و رؤسای دانشگاهها، بهویژه در استانهایی مانند آذربایجان غربی، خراسان، ایلام و همدان، در جهت گفتمانسازی و انتقال این موفقیتها به سطح ملی فعالتر عمل کنند.
وی تأکید کرد که مسئله اصلی، فقدان منابع مالی نیست، بلکه فقدان «اراده» و «تصمیمگیری» است و اگر این اراده وجود داشته باشد، میتوان بدون وابستگی به بودجه، تحولات بزرگی ایجاد کرد.
مخبر دزفولی با تأکید بر ضرورت همدلی، هماهنگی و همراهی میان سیاستگذاران، مجریان و دانشگاهها، اظهار کرد: سیاستگذار بدون مجری نمیتواند به نتیجه برسد و مجری هم بدون جهتگیریهای کلان و پشتیبانیهای پایدار کشور، امکان پیشبرد امور را ندارد. ثبات مدیریتی، بهویژه در دانشگاهها، یک اصل اساسی است و تغییر مکرر رؤسای دانشگاهها بهبهانه تغییر دولتها، رویهای نادرست و پرهزینه است که در هیچکجای دنیا پذیرفته نیست؛ مگر آنکه ناکارآمدی مدیریتی با گزارشهای علمی و مستند اثبات شود.
وی با اشاره به تجربههای شخصی خود از جلسات متعدد دانشگاهی و ارتباط مستمر با مسئولان عالی کشور، به اهمیت ارائه صریح و شجاعانه نظرات کارشناسی اشاره کرد و گفت: اگر کار علمی با اتقان و استحکام انجام شود، حتی اگر در ظاهر بازخورد رسمی دریافت نشود، دیر یا زود در ذهن و عمل مسئولان اجرایی اثر خود را میگذارد. البته تشویق و توجه به اندیشمندان و پژوهشگرانی که وقت و فکر خود را صرف حل مسائل کشور میکنند، ضروری است و باید برای آن سازوکار مشخصی طراحی شود.
رئیس فرهنگستان علوم با تشریح ظرفیتهای این نهاد علمی، تصریح کرد: فرهنگستان علوم امروز به مشارکت راهبردی در تصمیمسازیهای کلان کشور رسیده و این جایگاه حاصل پیگیری مستمر و ارائه راهحلهای عملی در حوزههای مختلف است. در حوزه آب، جمعبندیهای کارشناسی به رئیسجمهور ارائه شده و دستور بررسی و پیگیری صادر شده است. در حوزه انرژی، از انرژیهای تجدیدپذیر تا زمینگرمایی، کارگروههای تخصصی فعال هستند و جمعبندیها با نگاه هزینه–فایده در حال نهایی شدن است. همچنین در حوزه امنیت غذایی، اقدامات جدی و عمیقی در حال انجام است.
وی از دانشگاهیان و نخبگان استانها خواست با شناسایی مزیتهای نسبی خود، به جریان علمی و کارشناسی فرهنگستان متصل شوند و تأکید کرد: فرهنگستان علوم آمادگی کامل دارد تا این ارتباط را تسهیل کند و از ظرفیتهای علمی استانها برای حل مسائل ملی بهره بگیرد. به گفته او، بسیاری از این ظرفیتها تاکنون مغفول ماندهاند و اکنون زمان فعالسازی آنهاست.
مخبر دزفولی، با قدردانی از حاضران و رؤسای هیئتهای اندیشهورز استانی که در این نشست حضور داشتند، بر نقش محوری دانشگاهیان در چهار مؤلفه «معیشت، منزلت، زیستبوم علمی و تجهیزات پژوهشی» تأکید کرد و گفت: تمدن ایرانی - اسلامی بر پایه خرد، فرهنگ و علم شکل گرفته و دانشگاهها همچنان میدان اصلی این تمدنسازی هستند.
وی با آرزوی موفقیت برای جامعه علمی کشور، از حاضران دعوت کرد در فرصتی دیگر از فرهنگستان علوم بازدید کنند و در گفتوگوهای عمیقتر علمی و راهبردی مشارکت داشته باشند.
ارائه طرحی جدید برای حل مسائل اولویت دار کشور
در ادامه ناصر باقریمقدم، دبیر شورای آیندهنگاری فرهنگستان علوم، در ابتدای این نشست با قدردانی از افراد، نهادها و مجموعههایی که در فرایند اصلاح و روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور مشارکت داشتهاند، تأکید کرد: یکی از نقاط تمایز این مرحله از بازنگری نقشه، توجه جدی و رسمی به رویکرد «حکمرانی شبکهای» در نظام علم و فناوری کشور است؛ رویکردی که بهعنوان یک بند مشخص در متن اصلاحشده نقشه جامع علمی کشور گنجانده شده و مبنای عمل قرار گرفته است.
وی با اشاره به طرحی که با همکاری دولت و شورای عالی انقلاب فرهنگی در حال پیگیری است، اظهار کرد: این طرح صرفاً در سطح ملی باقی نمانده و با هدف کارآمدسازی اجرا، در سطح استانها نیز ساختارمند شده است. انتظار میرود این چارچوب بتواند هم به مسائل فوری و اولویتدار کشور پاسخ دهد و هم اسناد و سیاستهای بلندمدت شورای عالی انقلاب فرهنگی را بهصورت منسجم پوشش دهد.
دبیر شورای آیندهنگاری فرهنگستان علوم با تشریح چارچوب مفهومی اصلاح و روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور، گفت: در این چارچوب، ارکان مختلف شامل ارکان ساز، کارکردی، زیرساختی و حکمرانی بهصورت یکپارچه دیده شدهاند. ارکان ساز بر مبانی و ارزشها، چشمانداز مطلوب، اهداف کلان، شاخصها، کمیتها و اولویتها تمرکز دارد و تلاش شده است نقشه از سطح کلیگویی فاصله گرفته و به یک سند عملیاتی نزدیک شود.
به گفته وی، در نسخه روزآمدشده نقشه، تمرکز ویژهای بر ۱۰ فناوری آیندهساز و ۱۰ فناوری حل مسئله صورت گرفته است تا هم نیازهای راهبردی آینده کشور و هم مسائل جاری و انباشتهشده پاسخ داده شود. در این چارچوب، سه حوزه اصلی علوم پایه، مهندسی و کشاورزی؛ علوم انسانی، اجتماعی و هنر؛ و علوم پزشکی و سلامت بهعنوان بدنه اصلی نقشه تعریف شدهاند که در مقایسه با نقشههای پیشین، نقش و سهم علوم کشاورزی پررنگتر شده است.
باقریمقدم با اشاره به توجه نقشه جدید به زنجیره «تولید دانش تا ثروت» تصریح کرد: این زنجیره از آموزش عمومی و مهارتآموزی آغاز میشود، به آموزش عالی و پژوهش میرسد و تا تجاریسازی، توسعه زیرساختهای فناوری اطلاعات، گفتمانسازی و ترویج علم امتداد مییابد. همزمان، در بخش حکمرانی، تقسیم کار ملی و استانی بهگونهای طراحی شده که برای هر اقدام، مجری مشخص باشد و با پیشبینی سازوکارهای ضمانتی مانند نقش سازمان برنامه و بودجه و گزارشدهی مستمر ستاد، اجرای مصوبات تضمین شود.
وی افزود: در قالب اصلاح و روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور، ۱۰ مسئله ملی بهعنوان اولویتهای اصلی علم و فناوری کشور شناسایی شدهاند که شامل حکمرانی و ناکارآمدیهای اقتصادی و اجتماعی، ناترازیها، انرژی و محیط زیست و توسعه پایدار، بحرانهای سلامت، آب و محیط زیست، تهدیدات دیجیتال و امنیت سایبری، حملونقل ناکارآمد، نابرابری آموزشی، چالشهای فرهنگی و امنیت غذایی و کشاورزی، و تغییرات جمعیتی، مهاجرت و مسائل نخبگان است.
دبیر شورای آیندهنگاری فرهنگستان علوم ادامه داد: برای مواجهه با این مسائل، دو دسته فناوری پیشبینی شده است؛ فناوریهای مسئلهمحور از جمله حکمرانی هوشمند با تمرکز بر انرژیهای تجدیدپذیر، افزایش برداشت نفت و گاز، شیرینسازی و تصفیه آب، واکسنها و تجهیزات پزشکی، امنیت سایبری، کشاورزی دقیق و فناوریهای محتوا و رسانه، و در کنار آن فناوریهای آیندهساز همچون هوش مصنوعی، فناوریهای دیجیتال و کوانتوم، زیستفناوری، انرژی و اقلیم، سلامت پیشرفته، مواد و ساخت پیشرفته، نانو و میکرو، هستهای و هوافضا.
وی در بخش پایانی سخنان خود به ساختار حکمرانی جدید نقشه اشاره کرد و گفت: این ساختار بر پایه ستاد و هستههای اندیشهورز استانی طراحی شده است تا هر استان با تدوین برش استانی نقشه جامع علمی کشور، نقش و مأموریت خود را مشخص کرده و پس از تصویب در ستاد، وارد مرحله اجرا شود. گزارشها و بازخوردهای استانی بهصورت مکتوب دریافت شده و بخش قابلتوجهی از هیئتهای اندیشهورز استانی تاکنون جلسات خود را برگزار کردهاند.
باقریمقدم با اشاره به نقدها و پیشنهادات مطرحشده در این فرایند، بر ضرورت کاهش موازیکاری، شفافسازی نقشها در سطح استانها، دریافت بازخورد مستمر از دبیرخانه، تقویت پیوند میان وزارت علوم، شوراهای استانی و استانداریها و همچنین هماهنگی نقشه جامع علمی کشور با آییننامه ارتقا، بودجه و نظام رتبهبندی دانشگاهها تأکید کرد.
در پایان این بخش از نشست، مقرر شد استانهای دارای ظرفیت و خروجیهای کیفی، پیشنویس برش استانی اصلاح و روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور را تهیه و به شورای عالی انقلاب فرهنگی و دبیرخانه ستاد ارائه کنند تا پس از بررسی و اعمال بازخوردها، فرایند تصویب و اجرای استانی نقشه بهصورت رسمی آغاز شود.
نظر شما