امیدهای جهانی به ایران در توران

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای استان سمنان ، ذخیره گاه زیست کره توران در 170 کیلومتری جنوب شاهرود ، با بیش از یک میلیون و 470 هزار هکتار وسعت ، بزرگترین زیست کره ایران است ؛ وسعتی پهناور که مامن بسیاری از گونه های دشت زی در معرض انقراض است . یکی از این گونه ها ، یوزپلنگ آسیایی است و توران با داشتن 18 قلاده ، تنها یوزهای در دسترس بشر را در خود جای داده است .

 

کوشکی و دلبر ...
این نام ها برای دوستداران محیط زیست آشناست ؛ کوشکی و دلبر دو یوزپلنگ نر و ماده ای هستند که به ترتیب دهم آذر 1393 از پناهگاه حیات وحش میاندشت و یازدهم آذر 1393 از ذخیره گاه زیست کره توران ، با هدف تکثیر در اسارت  به پارک پردیسان تهران منتقل شدند.

هفت سال زندگی در پارک پردیسان برای این دو یوز حاصلی نداشت ؛ دلبر یک بار باردار شد ولی توله ها زنده به دنیا نیامدند ؛ برای دومین بار ، لقاح مصنوعی هم کارساز نشد و بررسی ها نشان داد با بالا رفتن سن دلبر ، یوز ماده توانایی باروری را از دست داده است ؛ آن زمان دلبر 8 ساله بود و تجربیات جهانی زادآوری در اسارت می گفت یوز ماده بعد از هشت سالگی امکان باروری ندارد .

 

نجات ایران از دست قاچاقچیان
سه سال پیش بود که " ایران " از دست قاچاقچیان حیات وحش در تهران نجات یافت ، توله یوز ماده ای که بلافاصله به پارک پردیسان منتقل و سعی شد به خوبی پرورش داده شود تا به وقت بلوغ ، برای زادآوری آماده باشد اما شرایط جغرافیایی پردیسان این امر را سخت کرد.

پارک پردیسان بین چهار اتوبان شهید همت ، یادگار امام ، حکیم و شیخ فضل الله نوری قرار دارد ، سرو صدای حاصل از تردد شبانه روزی خودروها ، حضور همیشگی انسان در نزدیکی محیط زندگی یوزها ، وجود سگ های ولگرد در پردیسان و آلودگی هوا ، به تشخیص کارشناسان محیط زیست شرایط زندگی و زادآوری را برای " ایران" ، " دلبر" و " کوشکی " سخت کرده بود، بنابراین با جستجوی تیم های کارشناسی در سطح ملی و بین المللی ، زیست کره توران در استان سمنان به عنوان آخرین زیست گاه زادآوری یوز در کشور انتخاب شد و این سه قلاده یوزپلنگ آسیایی  به توران آمدند.

  
توران ؛  آغوش گسترده طبیعت به روی یوزها
اواسط فروردین امسال  ابتدا ایران و 10 روز پس از آن ، دلبر و کوشکی ، به توران وارد و در مرکز 700 هکتاری زادآوری  مستقر شدند.

مرکزی که مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان از آن به عنوان سایتی منحصر به فرد در جهان با آخرین استانداردهای بین المللی یاد می کند و می گوید : این مرکز متشکل از قفسی مرکزی و چهار فضای جداگانه برای استقرار یوزهاست.

زندگی یوزها در این مرکز 24 ساعته با آخرین فناوری های تصویر برداری ، کنترل می شود.
امیر عبدوس می گوید : مرکز نگهداری این گونه‌های نادر دارای مکان‌های مجزای نگهداری یوز نر و ماده و دالانی برای ارتباط دهی آنها در فصل جفت گیریست و همچنین با استفاده از در‌های اتوماتیک و کنترل با دروبین مدار بسته شرایط حضور یوز نر از طبیعت برای ارتباط با ماده یوز‌ جوان فراهم شده است.

وی افزود : با توجه به خروج کوشکی و دلبر از سن باروری تمام تلاش‌ها بر این است که با پیدا شدن یک یوز نر جوان از طبیعت شرایط بارور شدن "ایران" محقق شود.

 

کوشکی 15 ساله ، دلبر 11 ساله و ایران 3 ساله است ؛ بررسی رفتار این سه یوز نشان می دهد ، ماده یوز جوان تمایلی برای ارتباط گیری با کوشکی ندارد بنابراین روش زنده گیری یوز نر آزاد در توران در دستور کار قرار گرفته است .

در این روش با نزدیک شدن یوز نر به محل نگهداری " ایران" ، درهای هیدرولیکی باز می شود تا یوز نر وارد سایت نگهداری ایران شده و خود را به او برساند و پس از جفت گیری هم بتواند از سایت خارج شود.
 
عزم ملی برای حفظ یوز آسیایی
تامین آب حیات وحش بخصوص یوزپلنگ ها در پارک ملی توران مهمترین نگرانی کارشناسان است ؛ دغدغه ای که رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور هم از شرکت آب منطقه‌ای استان سمنان خواسته با صدور مجوز حفر چاه در نقطه‌ای مناسب و ایجاد استخر نیمه‌طبیعی برای تامین آب حیات وحش ، به رفع آن کمک کند.

عیسی کلانتری پس از بازدید از مرکز زادآوری یوز در توران از وضعیت جسمانی، فیزیکی و میزان فعالیت و تحرک یوزپلنگ‌های انتقال یافته اظهار رضایت کرد و گفت: انتظار داریم با اقدامات انجام شده و زندگی یوزها دور از استرس ، احتمال زادآوری به طور طبیعی در این گونه ارزشمند افزایش یابد.

استان سمنان ؛ پناهگاه امن یوزها
بیست سال پیش ، یوزهای آسیایی در استان های خراسان شمالی ، جنوبی و رضوی ، سمنان ، یزد، کرمان ، اصفهان و کرمان زادآوری می کردند ولی اکنون ، زادآوری یوزها فقط به استان سمنان و فقط در زیست کره توران در شاهرود منحصر شده است.

 

احداث مرکز تحقیقات تکثیر یوز ، خروج دام از محدوده پارک ملی توران و آزادسازی 100 هزار هکتار از هسته مرکزی توران برای جلوگیری از ورود دام و سگ های گله به محدوده زیست یوزها ، چهار کیلومتر فنس کشی جاده تهران – مشهد در محدوده پارک ملی توران برای پیشگیری از ورود یوزها به جاده ، کاهش سرعت خودروها در محدوده 30 کیلومتری از جاده میاندشت – عباس آباد در محور شاهرود- سبزوار و رساندن آن از 110 کیلومتر در ساعت به 80 کیلومتر در ساعت برای پیشگیری از تصادف خودرو با حیات وحش از جمله اقدام‌های مهم و ارزشمند برای تکثیر و زادآوری یوزپلنگ‌آسیایی در منطقه توران است .

همه این اقدامات برای این انجام شده که تا پایان امسال ، افزایش جمعیت یوزپلنگ آسیایی در پارک ملی توران محقق شود.
طرحی که مستلزم رساندن یوزهای نر وحشی در طبیعت توران به ایران است .

سه ماه مانده تا فصل طلایی زادآوری یوزپلنگ آسیایی و کارشناسان امیدوارند با فراهم کردن محیطی امن برای یوزهای توران ، " ایران" بتواند مادر نسل جدید یوزپلنگ های آسیایی در جهان شود.

نویسنده : آرزو کاشی