محرمی که به روضه‌های خانگی جان دوباره داد

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ «حیاط ۲۵ متری خانه اش را فرش کرده بود تا مقدمات روضه را برپا کند، دربِ اتاقِ مُشرف به حیاط را هم باز گذاشته بود. کم کم چند نفری از خانم‌های همسایه آمدند و با فاصله مشخصی از هم، نشستند. نگاه پیرزن صاحبخانه پر شد از رضایت. خوشحال بود که مجلس کوچک روضه اش سر و شکلی گرفته و دستِ من عکاس هم خالی از سوژه نمانده.»
این تصویری است که مجتبی حیدری برایمان ترسیم می‌کند. عکاس ۳۸ ساله‌ای که وقتی قصد کرد از روضه‌های خانگی عکس بگیرد، خیلی از سوژه‌ها خودشان به سراغ او آمدند. مثل صاحب روضه‌ای که در مقدمه توصیفش را کرد. او در این باره ادامه می‌دهد: «خانم سالمند عصا به دستی بود که در روضه خانگی همسایه اش مرا دید و از من دعوت کرد تا از روضه خانگی او هم عکس بگیرم. با کمال میل پذیرفتم و با این مادربزرگ شیرین و دوست داشتنی همراه شدم. در همراهی با او از کوچه پس کوچه‌های شوش گذشتم تا به یک کوچه باریک و خانه‌ای در میانه آن رسیدم. دو طرف خانه را پرچم سیاه نصب کرده بودند. کلید که انداخت و درِ خانه که باز شد، روحم پرواز کرد. هیئت جمع و جورش بسیار شیرین و دلنشین بود و جان می‌داد برای نشستن در قاب دوربین.»
حیدری که محرم سال گذشته را به عکاسی از مناسک و آداب عزاداری قبایل مختلف عراقی گذرانده بود، محرم متفاوت امسال را فرصتی مغتنم برای ثبت سوگواری‌های خانگی مردم کشورش یافته است.
وی در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار ما می‌گوید: در شروعِ کار، سوژه عکس هایش را به کمک دوستان و همسرش در صفحات مجازی رصد می‌کرده و درباره یکی از این سوژه‌ها توضیح می‌دهد: «در غرب تهران به جوان مداحی برخوردم که مبتلا به کرونا شده بود و در قرنطینه خانگی به سر می‌بُرد. او در صفحه شخصی اش، تصویر عزاداری‌های خانگی اش را منتشر می‌کرد. به سراغش رفتم. کسی که به تنهایی برای خودش روضه می‌خواند، سینه می‌زد، زنجیر می‌زد، گریه می‌کرد و مداحی؛ من هم پا به پای او گریه می‌کردم و عکاسی.»
حیدری اضافه می‌کند: «بعضی خانواده‌ها هم ایده‌های نوآورانه داشتند و از پشت بام خانه هایشان برای برپایی هیئت استفاده کرده بودند. تنها ساکنان همان ساختمان هم مشتری این هیئت پشت بامی بودند. از این دست زیاد بود که مداح هم دعوت می‌کردند و روضه داشتند.».
وی محرم امسال را دلنشین‌ترین محرمی می‌داند که تجربه کرده است و در این باره توضیح می‌دهد: «عصر عاشورای امسال در یکی از همین روضه‌های پشت بامی خانمی را دیدم که برای آرام نگه داشتن پسرش در گوشه‌ای از پشت بام با او توپ بازی می‌کرد و همزمان با صدای روضه خوان که از گوشه دیگر پشت بام بلند بود، هق هق کُنان می‌گریست.»
خالق مجموعه عکس «روضه‌های خانگی»، از مقابلِ خانه‌ای در شمال شرق تهران عکس‌هایی دارد که در آن‌ها دو پسربچه مداحی می‌کنند و این برنامه ثابت هر روزه شان در دهه اول محرم بوده. او از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب پایتخت را به دنبال مجالس خانگی رفته و عکاسی کرده؛ با این حال می‌گوید: «از همه این‌ها جذاب‌تر برایم عکاسی در حاشیه ورامین بود.»
او فضای عزاداری مردم حاشیه پایتخت را این طور تشریح می‌کند: «با پارچه، چادری درست کرده و در آن آب خنک و شکلات گذاشته بودند و این، همهٔ داراییِ شان بود که برای امام حسین ع در طبق اخلاص گذاشته بودند. مخاطب چادر‌ها هم خودشان بودند. جز خودشان، اصلاً کسی آنجا رفت و آمد نداشت. یک نوار‌ِ کاست مداحی هم گذاشته بودند و صدای آن را بلند کرده بودند. بچه‌ها بازی می‌کردند و وقتی خسته و تشنه می‌شدند برای رفع عطش به حریم چادر امام حسین (ع) پناه می‌آوردند. به فدای لب عطشان حسین.»
این عکاس درباره روضه‌های خانگی در کوره‌های آجرپزی شهر هم می‌گوید: «کارگران کوره‌های آجرپزی وقتی خسته از سر کار برمی گشتند، در گوشه‌ای از حیاط شان یک فرش پهن می‌کردند و بعد خودشان روضه می‌خواندند و سینه می‌زدند.»
روضه‌های خانگی در خاطرات کودکی حیدری هم تصویر پررنگی از خود به جا گذاشته اند.
او می‌گوید: «قدیمی‌ترین خاطراتم از محرم، مربوط به روز‌هایی است که با پدرم به روضه خانگی همسایه می‌رفتیم. آن قدر کوچک بودم که بار‌ها می‌خوابیدم و هر بار که بیدار می‌شدم مراسم همچنان ادامه داشت.»
وی باور دارد: «ما تصور می‌کنیم بچه‌ها درکی از روضه اباعبدالله ندارند؛ اما واقعیت این است که همهٔ آنچه از بچگی دیده و شنیده ایم، در ضمیر ناخود آگاه و حافظه مان ثبت شده است و شیرینی آن در کام مان باقی خواهد ماند.»
حیدری معتقد است آدم‌ها خوب بلدند خودشان را با شرایط تطبیق دهند و توضیح می‌دهد: «یادم هست یک سال نوروز و محرم یکی شده بود و خیلی هایمان نگران بودیم که حالا چه می‌شود، اما دیدیم که هیچ اتفاقی نیفتاد. نوروز سرجای خودش برگزار شد و روضهٔ اباعبدالله هم به قوت خودش باقی ماند.»
وی توضیحاتش را این طور تکمیل می‌کند: «امسال هم به لطف سیدالشهدا این اتفاق افتاد. بعد از گذشت ۱۳۸۱ سال از عاشورا و با وجود بحرانی که همه ابعاد زندگی مان را تحت تأثیر قرار داده است از ارادت مردم به اباعبدالله (ع) نه تنها کم نشد که این ارادت عمیق‌تر هم شد.»
این عکاس روضه‌های خانگی، محرم امسال را ترکیبی از غم و بغض و غربت و در عین حال بسیار شیرین و دلنشین توصیف می‌کند و می‌گوید: «برای من بااحساس‌ترین محرمی بود که عکاسی کردم. این ویژگی عشق اباعبدالله (ع) است که تا ابد پابرجاست...»
علاقه مندان می‌توانند برای تماشای مجموعه عکس‌های محرمی و غیرمحرمی مجتبی حیدری به صفحه شخصی او در اینستاگرام  مراجعه کنند.