تلاش ایران برای افزایش تولید و بازپس گیری سهم خود از بازار نفت

قرار گرفتن قیمت نفت در مدار نزولی باعث شده کشورهای صادرکننده نفت با کاهش درآمدهای نفتی مواجه شده و برای جبران این موضوع، طرح‌های مختلفی را مطرح و بررسی کنند. یکی از این طرح‌ها «فریز نفتی» است که اخیراً در مجامع نفتی مطرح شده است. پیشنهاد اولیه در مورد فریز تولید از سوی کشورهای عربستان، قطر، روسیه و ونزوئلا برای نگه داشتن تولید در سطح ماه ژانویه ارائه شده بود.

به هرحال با توجه به این‌که در چند سال اخیر حجم عرضه از تقاضا پیشی گرفته است راه حل اساسی بازار نفت «کاهش حجم تولید» است، قرار است هفده آوریل/ بیست و نهم فروردین ماه/ در دوحه قطر نشستی برای بررسی طرح «فریز نفتی» برگزار شود. در این نشست که اعضای اوپک و برخی تولیدکنندگان غیراوپک مانند روسیه حضور می‌یابند، بر سر «فریز نفتی» در راستای افزایش قیمت نفت و کاهش روند افزایشی عرضه، تصمیم‌گیری خواهد شد، چراکه در شرایط فعلی تنها راه حل مقطعی و کوتاه‌مدتِ کشورهای تولیدکننده نفت برای خروج از این وضعیت است و ظاهراً اکثر کشورهای شرکت‌کننده در این نشست با این طرح موافقند. در این باره "نوال الفزایا" نماینده کویت در اوپک گفته همه شواهد حکایت از آن دارد که در نشست تولیدکنندگان عضو و غیرعضو اوپک در دوحه در هفده آوریل، توافقی اولیه بر سر فریز تولید حاصل خواهد شد. به گفته "الفزایا" در دوحه ممکن است تولید کنندگان روی فریز تولید خود در سطح ماه فوریه یا متوسط ماه های ژانویه و فوریه توافق کنند. در این میان بایستی توجه داشت که موضوع «فریز نفتی» که این روزها بر سر زبان‌ها افتاده تنها یک قدم مثبت و زودگذر است که بالطبع نباید از آن انتظار معجزه داشت.

اما سؤال مهم و اساسی این است که آیا "فریز نفتی" شامل ایران هم می‌شود؟ طرح این سؤال از این جهت مهم است که ایران برای به‌دست آوردن بازار نفت خود نیاز مبرم به افزایش حجم تولید دارد. از این‌رو با توجه به تلاش ایران برای افزایش تولید نفت خود در نشست دوحه، رویکرد فریز نفتی نباید شامل حال ایران شود. به دیگر سخن، بایستی ایران در کنار لیبی به‌عنوان استثناهای بازار نفت تلقی شوند و با توجه به شرایط خاص خود نباید حجم تولیدشان را ثابت نگه دارند و یا کاهش دهند.

در این خصوص تاکنون کشورهایی همچون روسیه، عمان و نیجریه به طور رسمی از مستثنی شدن ایران از اجرای طرح فریز نفتی حمایت کرده‌اند، با این وجود برخی از کشورهای عربی خواستار پیوستن ایران به این طرح نفتی هستند. در این میان هم برخی‌از تحلیل‌گران مدعی‌اند که طرح ایران برای افزایش تولید و بازپس گیری سهم خود از بازار اگرچه به خودی خود مشکل‌زا نیست، اما مسئله و معضل برای ایران این است که آیا تهران توانایی برای فروش این مقدار اضافی نفت در بازار اشباع شده‌ای که تقاضا در آن ضعیف است را دارد؟!

هرچند که بیژن نامدار زنگنه وزیر نفت در واکنش، این طرح را شبیه جوک خوانده و گفته "به ما می‌گویند ما تولیدمان را بالای ده میلیون بشکه در روز فریز می‌کنیم و شما هم در یک میلیون بشکه فریز کنید"، اما در هر حال حضور ایران در نشست دوحه- که وزارت صنعت و انرژی قطر آن را مورد تایید قرار داده است- مهم و ضروری است، زیرا عربستان و حامیانش، بهانه پیدا نمی‌کنند تهران را مقصر و مسبب شرایط فعلی بازار نفت نشان دهند. این در حالی است که، اخلال و کارشکنی‌های عربستان امکان توازن میان عرضه و تقاضا در بازار جهانی نفت را بر هم زده است. «محمد بن سلمان»، جانشین ولیعهد و وزیر دفاع عربستان سعودی، پیش‌تر گفته بود که کشورش تنها زمانی تولید نفت خود را ثابت نگه می‌دارد که دیگر تولیدکنندگان عمده جهان مانند ایران، روسیه و ونزوئلا نیز اقدام مشابهی انجام دهند. پس از این سخنان بود که قیمت نفت در بازارهای جهانی کاهش یافت.

به هرحال در این سال‌ها پیشی گرفتن حجم عرضه از تقاضا، کاهش شدید بهای نفت در بازارهای جهانی را به دنبال داشته و متاسفانه در این مدت اوپک هم تحت تاثیر و نفوذ عربستان نتوانسته تصمیم و سیاست مناسبی برای خروج از این وضعیت و افزایش دادن قیمت نفت اتخاذ کند.

ایران از ابتدا موضع خود در برابر این طرح را به‌گونه‌ای اعلام کرده است که به‌عنوان یک استثنا به حساب‌آید. وزیر نفت بارها بیان کرده است که با توجه به پایان تحریم‌ها، ایران به افزایش تولید و صادرات خود ادامه خواهد داد تا سهم سابق خود را از بازار نفت بازپس بگیرد. گفته شده ایران تنها هنگامی به توافق خودداری از افزایش تولید ملحق خواهد شد که بتواند تولید نفت خود را به سطح چهار میلیون بشکه در روز باز گرداند.

بر این اساس، ایران باید تمام قد در نشست دوحه حضور یابد و موضع و دلایل خود را در خصوص نپذیرفتن فریز نفتی به طور کامل و مستدل ارائه نمایند. تاکنون کشورهایی همچون روسیه، عمان و نیجریه به‌طور رسمی از مستثنی شدن ایران از اجرای طرح فریز نفتی حمایت کرده‌اند.

همچنین ایران می‌تواند با لابی‌کردن با کشورهای همسو با خود در نتیجه نهایی نشست دوحه مؤثر واقع شود،

مسئله‌ای که تصمیم عربستان درباره ثابت نگه داشتن تولید نفت خود بدون در نظر گرفتن تصمیم ایران در این خصوص را به دنبال داشته است. ریاض پیش از این اصرار داشت که تمام اعضای اوپک و در رأس آنها ایران میزان تولید نفت خام خود را در ماه ژانویه در سطح ثابت نگه دارند. به طوری که «محمد بن سلمان» جانشین ولیعهد عربستان پیش‌تر گفته بود که تصمیم کشورش برای ثابت نگاه داشتن میزان تولید نفت به تصمیم ایران در این زمینه وابسته است.

...........................................................................................

بررسی و تحلیل / عبدلی